حکمت ۹۸ نهج البلاغه

امام علی علیه السلام در خطبه ۹۸ نهج البلاغه فرمودند:

متن عربی حکمت ۹۸ نهج البلاغه

در این مقاله سعی داریم به بررسی حکمت ۹۸ نهج البلاغه حضرت امام علی علیه السلام بپردازیم.

اعْقِلُوا الْخَبَرَ إِذَا سَمِعْتُمُوهُ عَقْلَ رِعَايَةٍ لا عَقْلَ رِوَايَةٍ، فَإِنَّ رُوَاةَ الْعِلْمِ کَثِيرٌ، وَرُعَاتَهُ قَلِيلٌ).

حضرت امیرالمؤمنین(عليه السلام) در حکمت ۹۸ نهج البلاغه که معيارى براى نقل اخبار به دست مى دهد، مى فرمايد: «هنگامى که خبرى را مى شنويد در آن بينديشيد (و حقيقت محتواى آن را درک کنيد) تا آن را به کار بنديد نه اين که تفکر فقط براى نقل به ديگران باشد، زيرا راويان علم بسيارند و رعايت کنندگان آن کم»؛

نهج البلاغه، حکمت ۹۸

در هفته نامه شماره یک مصباح الهدی به حکمت ۹۸ نهج البلاغه اشاره شده.

شرح حکمت ۹۸ نهج البلاغه

تنها روايت کردن کافى نيست

معنای کلمه رعایه در حکمت ۹۸ نهج البلاغه

کلمه «رعايه» و «رُعاة» (جمع «راعى» به معناى رعايت کننده) ممکن است اشاره به دقت براى فهم درستی خبر و يا اشاره به رعايت کردن در مقام عمل باشد و هر دو نيز امکان دارد؛ که هم خبرها را بشنويد وحقيقت آن را دريابيد و نیز بدان عمل کنيد.

«رِعايَه» در اصل معناى زير نظر داشتن ستارگان و رصد کردن حرکات آن ها به وسيله منجمان يا چوپانى گوسفندان و مراقبت از آن ها را می‌دهد.

نيز به معناى تدبير امور کشور به وسيله زمامداران آمده است و سپس به هرگونه مراقبت از چيزى اطلاق شده و در حديث مورد بحث همين معناى وسيع اراده شده است.

مراحل وحی

در مسائله هایی که به مقام وحى يا کلمات پيشوايان معصوم (عليهم السلام) مربوط مى شود سه مرحله وجود دارد:

نخست نقل روايات، سپس فهم آن ها و بعد از آن عمل به مفهوم و محتوايشان.

امام (عليه السلام) در گفتار مورد بحث، با تعبير «عَقْلَ رِوايَةٍ» گوشزد مى کند که نه روايت به تنهايى کافى است نه مجرد عقل و فهم آن، بلکه مهم، پوشيدن لباس عمل بر آن چيزى است که فهميده و درک کرده است و در اين مرحله امام علی علیه السلام می فرمايد: راويان و گويندگان بسيارند؛ اما عاملان اندک.

اهميت عمل به روايات به اندازه اى است که در بسيارى از احاديث، علم بى عمل به منزله جهل شمرده شده و تنها علمى شايستگى اين نام را دارد که به عمل منتهى شود، در حديثى از امام علی (عليه السلام) مى خوانيم: «ما عَلِمَ مَنْ لَم يَعْمَلْ بِعِلْمِهِ؛ کسى که به علمش عمل نکند عالم نيست» و در حديث ديگرى از آن حضرت مى خوانيم: «عِلْمٌ لايُصْلِحُکَ ضَلالٌ وَمالٌ لايَنْفَعُکَ وَبالٌ؛ علمى که تو را اصلاح نکند گمراهى است و مالى که سودى به تو نبخشد مايه خسارت و بدبختى است و عاقبت شوم و تلخى دارد».

در حديث ديگرى از رسول خدا (صلي الله عليه و آله) آمده است که به هنگام دعا عرضه مى داشت: «أللّهُمَّ إنّي أعُوذُ بِکَ مِنْ عِلْمٍ لايَنْفَعُ وَ مِنْ قَلْبٍ لايَخْشَعُ…؛ خدايا! به تو پناه مى برم از علمى که سودى نمى بخشد و از قلبى که خشوع ندارد…».

در هر عصری اخبار اعتقادی اخلاقی و سیاسی فراوانی برای ما می آورند که طبق فرمایش امام علیه السلام باید بی درنگ در پخش آن اقدام نکنیم چون احتمال می رود خبر دروغ باشد و نقل خبر دروغ نیز دروغ محسوب می شود به ویژه اگر گوینده خبر فاسق و انسان منحرفی باشد.

برای دانلود فایل با کیفیت نشریه مصباح الهدی شماره ۱ اینجا را کلیک نمایید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *